Celaleddin Karatay Kimdir

Celaleddin Karatay Kimdir ?

( ? – 1254)

Anadolu Selçuklu devlet adamı.

Selçuklu sultanlarının taht kavgasını bırakıp devleti birlikte yönetmelerini sağlamıştır.

Yaşamının ilk dönemlerine ilişkin bilgi yoktur. 1254’te Kayseri’de öldü. Öldüğünde yaşı altmışı geçmişti. I. Izzeddin Keykâvus döneminde (1211-1219) yaklaşık dört yıl devât emirliği (divandaki gizli yazıları yazmak ve bunları korumak görevi) ve sipehsâlârlık (ordu komutanlığı) yaptı. 1219’da tahta geçen I. Alâeddin Keykubad döneminde taşthane emiri (leğeııcibaşı) olarak on sekiz yıl bu görevde kaldı.

celaleddinkaratayI. Alâeddin Keykubad 1237’de ölünce tahta büyük oğlu II. Gıyaseddin Keyhusrev geçti. Gıyased-din Keyhusrev, başa geçince emirlerinden Sadeddin Köpek’in kışkırtmaları sonucu bazı devlet adamlarını öldürttü, içinde Celaleddin Karatav’ın da bulunduğu bir bölümünü ise sürgüne gönderdi. Celaleddin Kara-tay, ancak Sadeddin Köpek’in öldürülmesinden sonra saraydaki taşthane emirliği görevine dönebildi. Ayrıca hazine-i hassa emirliği de kendisine verildi. Anadolu Selçuklu Devleti’nin 1240’ta Baba Ishak ayaklanması, 1243’te de Moğollar karşısında uğradığı Köse-dağ yenilgisiyle yıprandığı bu dönemde her iki görevini de sürdürdü.

II. Gıyaseddin Keyhusrev 1246’da öldüğünde geride kalan oğullarından en büyüğü yedi yaşındaydı. Keyhusrev veliaht olarak en küçük oğlu Alâeddin Keykubad’ı seçmişti. Ancak ileri gelen devlet adamlarından vezir Şemseddin Muhammed, Şemseddin Hasoğuz, Esededdin Ruzbe ve Celaleddin Karatay büyük oğulun hükümdar olmasının daha yerinde olacağını düşünerek II. Izzeddin Keykâvus’u tahta çıkardılar. Celaleddin Karatay da saltanat naibi oldu. Ancak vezir Şemseddin Muhammed devleti tek başına yönetmeye kalkınca Celaleddin Karatay onu öldürtüp yönetimi eline aldı.

Öte yandan 1243 Kösedağ yenilgisiyle Moğol egemenliğini tanımak zorunda kalan Anadolu Selçuklu Devleti, anlaşmalar uyarınca II. Izzeddin Keykâvus’ un hükümdarlığını Moğollar’a onaylatmak zorundaydı. Bu görev hükümdarın kardeşi IV. Rükneddin Kılıç Arslan’a verildi. Ancak Moğollar’dan askeri yardım alan IV. Rükneddin Kılıç Arslan Sivas’ta hükümdarlığını ilan etti. Bazı Selçuklu beyleri de onun yanma geçince Celaleddin Karatay sorunu çözümlemek ve bir iç savaşı engellemek için üç kardeşin (II. Izzeddin Keykâvus, IV. Rükneddin Kılıç Arslan ve II. Alâeddin Keykubad) birlikte tahta çıkmalarım önerdi. Ancak Kılıç Arslan bunu kabul etmeyerek Konya’ya ilerledi. İki taraf 1249’da Aksaray yakınlarında karşılaştı. Kılıç Arslan yenilerek tutsak düştü. Celaleddin Karatay durumdan yararlanarak önerisini kabul ettirdi. Böylece Anadolu Selçuklu Devleti’nin üç kardeş saltanatı dönemi başladı. Uç kardeş adına sikkeler bastırılıp, hutbeler okundu. Bu dönemde atabey olan Celaleddin Karatay devlet yönetiminde etkin rol oynadı. Zaman zaman Moğollar’la işbirliği yaparak sorun çıkaran devlet adamlarıyla mücadele etti. Bayındırlık işleriyle uğraştı. Ölene dek üç kardeşin saltanatının ayakta kalmasına ve Anadolu Selçuklu Devleti’nin birliğinin bozulmamasına çabaladı.

Pek çok cami, medrese ve kervansaray yaptırdığı söylenen Celaleddin Karatay’dan kalan en önemli yapıt, 1251’de yaptırdığı Konya’daki Karatay Medresesi’dir.